Coraz więcej z nas będzie pracować dłużej, a wiek – prędzej czy później – zaczyna wystawiać zdrowiu rachunek. To, czy taki rachunek oznacza koniec kariery, czy jedynie zmianę jej kursu, w dużej mierze zależy od tego, jak wcześnie ktoś zareaguje. Właśnie tej reakcji dotyczy porozumienie o współpracy, które 23 października 2026 roku podpisały Stowarzyszenie „Niepełnosprawni dla Środowiska EKON” oraz Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi.
Dokument podpisali prof. dr hab. n. med. Jolanta Walusiak-Skorupa, dyrektor Instytutu, oraz Tomasz Lenart, przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia EKON. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że to spotkanie dwóch odległych światów: jednej z najważniejszych w Polsce placówek naukowych zajmujących się zdrowiem pracujących i organizacji, która od ponad dwudziestu lat buduje miejsca pracy dla osób z niepełnosprawnościami. W praktyce oba podmioty zajmują się tym samym pytaniem, tylko z dwóch stron. Instytut pyta, jak sprawić, by człowiek mógł pracować w zdrowiu jak najdłużej. EKON od lat odpowiada na pytanie, co zrobić, gdy zdrowie już zaczęło stawiać ograniczenia, a praca wciąż jest komuś potrzebna – finansowo, ale też dla poczucia sensu i przynależności.
Starzejąca się praca to nie hasło, tylko codzienność
Porozumienie wpisuje się w projekt realizowany przez Instytut w ramach Celu Operacyjnego 5 Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2026, „Wyzwania demograficzne”, finansowanego przez Ministra Zdrowia. Jego pełna nazwa brzmi urzędowo, ale dobrze oddaje istotę rzeczy: „Edukacja w zakresie zarządzania zdrowiem starzejących się pracowników oraz opracowanie i upowszechnienie instrumentów promujących zdrowie i zachowania prozdrowotne w środowisku pracy”. Instytut prowadzi te działania pod szyldem „Praca na Zdrowie”, oferując firmom i instytucjom m.in. bezpłatne konsultacje, szkolenia dla menedżerów i specjalistów BHP oraz materiały edukacyjne. Sam Narodowy Program Zdrowia, pierwotnie przewidziany do końca 2025 roku, został przedłużony rozporządzeniem Rady Ministrów o kolejny rok – stąd obecna perspektywa do 2026 roku.
Wyzwanie jest dobrze znane każdemu, kto prowadzi firmę albo zarządza zespołem. Kadry się starzeją, rąk do pracy brakuje, a doświadczeni pracownicy są dla wielu zakładów bezcenni. Jednocześnie z wiekiem przybywa schorzeń, które – jeśli zostaną zlekceważone – kończą się długimi zwolnieniami lekarskimi, orzeczeniem o niezdolności do pracy albo po prostu decyzją o przedwczesnym odejściu z rynku. Każdy taki przypadek to strata podwójna: dla człowieka, który traci dochód i rytm życia, i dla pracodawcy, który traci wiedzę, której nie da się szybko odtworzyć.
Sześć obszarów, jeden kierunek
Strony wskazały w porozumieniu sześć obszarów wspólnych działań. Pierwszym jest zwykła, ale w praktyce bardzo cenna wymiana doświadczeń i informacji o prowadzonych działaniach na rzecz zdrowia pracowników. Drugim – upowszechnianie idei promocji zdrowia w zespołach złożonych z różnych pokoleń, tak by wzmacniać i wydłużać zdolność do pracy zarówno dwudziestolatków, jak i osób tuż przed emeryturą. Trzeci obszar dotyczy promocji rozwiązań wypracowanych w projekcie, czyli materiałów i narzędzi edukacyjnych, a także oferowanej przez Instytut działalności konsultacyjnej i szkoleniowej. EKON, który na co dzień rozmawia z pracodawcami, może tu pełnić rolę pośrednika docierającego do firm, do których naukowe opracowania same by nie trafiły.
Czwarty kierunek to podnoszenie kompetencji pracodawców i profesjonalistów zajmujących się zdrowiem w miejscu pracy – poprzez kampanie edukacyjne, webinaria, szkolenia, sympozja i konferencje. Piąty obejmuje edukację samych pracowników w zakresie kluczowych współczesnych zagrożeń zdrowotnych. Wreszcie szósty, z perspektywy EKON-być może najważniejszy: przeciwdziałanie wczesnemu wykluczeniu z rynku pracy dzięki poradnictwu i wczesnym interwencjom wtedy, gdy związane z wiekiem problemy zdrowotne zaczynają uniemożliwiać pracę na dotychczasowym stanowisku albo w wyuczonym zawodzie.
Gdzie kończy się profilaktyka, a zaczyna inkluzja
Ten ostatni punkt dobrze pokazuje, dlaczego współpraca ma sens. Granica między „starszym pracownikiem z problemami zdrowotnymi” a „osobą z niepełnosprawnością” bywa cienka i często przekracza się ją niezauważenie. Postępujące choroby narządu ruchu, wzroku czy słuchu, schorzenia układu krążenia albo cukrzyca u wielu osób w wieku przedemerytalnym prowadzą w końcu do orzeczenia o niepełnosprawności. Pytanie brzmi, czy ten moment staje się końcem aktywności zawodowej, czy początkiem pracy w nowych, dostosowanych warunkach.
Doświadczenie EKON-u pokazuje, że druga ścieżka jest jak najbardziej realna – pod warunkiem, że ktoś w porę pomyśli o zmianie stanowiska, organizacji pracy czy dostosowaniu otoczenia, a pracodawca wie, z jakich form wsparcia może skorzystać. Wiedza medyczna Instytutu o tym, jak rozpoznawać i łagodzić zdrowotne skutki starzenia się, spotyka się tu z praktyczną wiedzą Stowarzyszenia o tym, jak zatrzymać człowieka na rynku pracy, kiedy jego możliwości się zmieniają. Razem tworzy to coś więcej niż sumę obu kompetencji: ciąg działań od profilaktyki, przez wczesną interwencję, po aktywizację zawodową.

Ramy współpracy
Porozumienie ma charakter ramowy. Określa ogólne obszary współdziałania, nie rodzi zobowiązań finansowych dla żadnej ze stron ani podstaw do wzajemnych roszczeń. Partnerzy zobowiązali się do działania w dobrej wierze, przestrzegania zasad uczciwej konkurencji i poufnego traktowania przekazywanych informacji, a także do wzajemnej promocji swoich inicjatyw.
Konkretne przedsięwzięcia – szkolenia, webinaria czy wspólne kampanie – będą ogłaszane na bieżąco. O kolejnych krokach będziemy informować na łamach ekon.org.pl. Już teraz warto jednak zapamiętać ważną myśl, która przyświeca obu partnerom: o zdrowiu w pracy najlepiej rozmawiać, zanim stanie się ono problemem. Im wcześniej pracodawca i pracownik zaczną tę rozmowę, tym większa szansa, że skończy się ona nie pożegnaniem, lecz dobrym planem na kolejne lata pracy.





