Osoby ubiegające się o orzeczenie o niepełnosprawności lub te, które je już posiadają, często zastanawiają się nad znaczeniem tajemniczych kodów zapisanych w dokumencie. Symbole takie jak 04-O, 05-R czy 10-N pojawiają się w orzeczeniach i budzą wiele pytań. Dlaczego przy kilku schorzeniach wpisano tylko jeden symbol? Co te kody tak naprawdę oznaczają? Warto to wyjaśnić.
Orzeczenie to nie tylko lista chorób
Orzeczenie o niepełnosprawności czy stopniu niepełnosprawności zawiera wiele informacji istotnych z punktu widzenia uprawnień i ulg. Znajdziemy w nim datę powstania niepełnosprawności, czas ważności dokumentu, stopień niepełnosprawności oraz właśnie symbol przyczyny niepełnosprawności. To ostatnie często jest dla ludzi najbardziej zagadkowe.
Warto od razu wyjaśnić jedną kwestię, która może być zaskakująca. Zachorowanie na przewlekłą chorobę czy nawet posiadanie określonej dysfunkcji nie oznacza automatycznego uznania za osobę z niepełnosprawnością. Ktoś chorujący na astmę w początkowej, niepowikłanej fazie prawdopodobnie statusu osoby niepełnosprawnej nie uzyska. Podobnie większość osób noszących okulary z powodu niewielkiej krótkowzroczności nie otrzyma takiego orzeczenia.
Czym właściwie jest ten symbol?
Przepisy wyjaśniają, że symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty w orzeczeniu odzwierciedla rozpoznanie choroby, która powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i aktywności społecznej. Kluczowe jest tutaj słowo „ograniczenia”. Choroba musi realnie wpływać na funkcjonowanie w codziennym życiu.
Co istotne, symbole zawarte w orzeczeniu nie odpowiadają konkretnym jednostkom chorobowym, a jedynie grupom uszkodzonych narządów lub układów organizmu. To oznacza, że ten sam symbol może otrzymać osoba po zawale serca, ktoś z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc oraz osoba z zaawansowaną postacią astmy. Wszystkie te schorzenia dotyczą układu oddechowego lub krążenia, więc otrzymają symbol 07-S.
Dwanaście kategorii niepełnosprawności
Obecnie obowiązujący system oznaczania przyczyn niepełnosprawności obejmuje dwanaście kategorii. Symbol 01-U dotyczy niepełnosprawności intelektualnej, zwanej dawniej upośledzeniem umysłowym. Orzeczenie otrzymują osoby z umiarkowanym lub wyższym stopniem zaburzeń rozwoju intelektualnego według skali Wechslera.
Symbol 02-P oznacza choroby psychiczne, w tym zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju, utrwalone zaburzenia lękowe o znacznym stopniu nasilenia czy zespoły otępienne. Kategoria 03-L obejmuje zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu, od uszkodzeń fałdów głosowych, przez utratę krtani, po głuchotę i wiele innych schorzeń narządu słuchu lub mowy.
Choroby narządu wzroku oznaczone są symbolem 04-O. Dotyczą wad wrodzonych lub nabytych prowadzących do poważnego obniżenia ostrości wzroku lub ograniczenia pola widzenia. Symbol 05-R to upośledzenie narządu ruchu, obejmujące wady wrodzone, choroby stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje.
Epilepsja ma swój własny symbol 06-E i dotyczy nawracających napadów padaczkowych lub ich wyraźnych następstw psychoneurologicznych. Symbol 07-S oznacza choroby układu oddechowego i krążenia, bardzo szeroka kategoria obejmująca wszystko od przewlekłej obturacyjnej choroby płuc po wady serca i nadciśnienie z powikłaniami.
Kolejne symbole to 08-T dla chorób układu pokarmowego, 09-M dla schorzeń układu moczowo-płciowego i 10-N dla chorób neurologicznych, w tym udarów mózgu, guzów układu nerwowego czy chorób rdzenia kręgowego. Symbol 11-I to kategoria „inne”, obejmująca choroby endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne i wiele innych. Ostatni symbol, 12-C, dotyczy całościowych zaburzeń rozwojowych powstałych przed szesnastym rokiem życia.
Dlaczego nie wszystkie choroby są w orzeczeniu?
To pytanie pojawia się bardzo często. Ktoś ma kilka różnych schorzeń, a w orzeczeniu widnieje tylko jeden symbol. Wyjaśnienie jest proste, choć może rozczarowujące. W orzeczeniu może być podanych maksymalnie trzy symbole niepełnosprawności. Co ważniejsze, każdy z tych symboli musi stanowić samodzielną przyczynę niepełnosprawności.
Oznacza to, że wszystkie schorzenia uwzględnione w orzeczeniu muszą w porównywalnym stopniu wpływać na zaburzenie funkcji organizmu. Jeśli ktoś ma jedno poważne schorzenie uprawniające do orzeczenia w stopniu umiarkowanym i kilka drobniejszych dolegliwości, które same w sobie nie dałyby podstaw do orzeczenia, w dokumencie pojawi się tylko to jedno główne schorzenie.
Historia zapisów w orzeczeniach
Warto wiedzieć, że przed 2003 rokiem symbole przyczyn niepełnosprawności zapisywane były w innej formie. Zamiast prostych kodów literowo-cyfrowych stosowano zapisy typu paragraf 26 punkt 1 litera a, co oznaczało dysfunkcję narządu ruchu. Jeśli ktoś ma orzeczenie wydane na stałe jeszcze z tamtego okresu, dokument ten jest nadal ważny.
Mogą jednak pojawić się sytuacje, w których stary zapis utrudnia skorzystanie z pewnych uprawnień. Na przykład by uzyskać prawo do karty parkingowej, osoba z orzeczeniem w starej formie może być zmuszona ponownie stanąć przed komisją w Powiatowym Zespole Orzekania o Niepełnosprawności i uzyskać orzeczenie z aktualnie obowiązującym zapisem symbolu.
Po co ta wiedza?
Zrozumienie systemu symboli może pomóc w lepszym przygotowaniu się do procedury orzeczniczej i zrozumieniu, dlaczego orzeczenie wygląda właśnie tak, a nie inaczej. Warto pamiętać, że najważniejsze nie jest to, ile symboli znajdzie się w dokumencie, ale czy orzeczenie rzeczywiście odzwierciedla rzeczywiste ograniczenia w funkcjonowaniu i daje dostęp do potrzebnych form wsparcia.
System może wydawać się skomplikowany, ale ma swoją logikę. Grupowanie schorzeń według dotkniętych układów organizmu pozwala na pewną standaryzację procesu orzeczniczego. Jednocześnie trzeba pamiętać, że za każdym symbolem kryje się indywidualna historia osoby zmagającej się z wyzwaniami zdrowotnymi i życiowymi.
