Oglądasz sukcesy polskich paraolimpijczyków i myślisz: „to nie dla mnie, ja tylko siedzę na wózku”? Błąd. Sport paraolimpijski ma dyscypliny dla każdego poziomu sprawności – łącznie z takimi, w których zawodnik gra, poruszając wyłącznie głową. A wejście jest zwykle bezpłatne. To najlepsza forma buntu przeciwko własnym ograniczeniom.
Czym jest ruch paralimpijski i kto za nim stoi?
Polski Komitet Paralimpijski (PKPar) – powołany w 1998 roku, od 2023 działający pod tą właśnie nazwą zgodnie z wytycznymi Międzynarodowego Komitetu Paralimpijskiego – jest jedynym polskim reprezentantem sportu paraolimpijskiego na arenie międzynarodowej. Zrzesza osiem organizacji: Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych „Start”, Fundację Aktywnej Rehabilitacji (FAR), Polską Federację Bocci, Polski Związek Rugby na Wózkach, Związek Stowarzyszeń Sportowych „Sprawni-Razem”, Stowarzyszenie „Cross”, Związek Kultury Fizycznej OLIMP i Polski Związek Tenisa Stołowego.
To właśnie te organizacje – w szczególności „Start” i FAR – prowadzą lokalne sekcje sportowe dla amatorów w całej Polsce. Wiele z nich przyjmuje nowych zawodników bez wcześniejszego doświadczenia sportowego, bezpłatnie lub za symboliczną składkę.
Boccia – sport, w którym gra się głową (dosłownie)
Boccia to najszybciej rozwijająca się dyscyplina paraolimpijska i jedna z tych, które najbardziej otwierają oczy na to, czym może być sport adaptowany.
Zasada jest prosta: rzucasz skórzane bile jak najbliżej białej bili docelowej (jacka). Wygrywa ten, kto ma bilę bliżej. Coś w rodzaju włoskich bocciali czy petanque – ale zaprojektowanych z myślą o osobach z poważnymi dysfunkcjami ruchu.
Boccia dzieli zawodników na klasy w zależności od możliwości ruchowych:
Klasa BC1 – zawodnicy z porażeniem mózgowym, z dysfunkcją co najmniej jednej kończyny dolnej i jednej górnej. Grają ręką lub nogą.
Klasa BC2 – podobny profil, ale wyższe możliwości ruchowe. Rzucają ręką.
Klasa BC3 – to tutaj zaczyna się coś niezwykłego. Zawodnicy z tej klasy mają tak poważną dysfunkcję wszystkich czterech kończyn, że nie są w stanie samodzielnie wyrzucić bili. Używają rampy – rynny, po której bila stacza się na boisko. Rampą sterują niekonwencjonalnie: głową, brodą, wargami, wskaźnikiem zamocowanym na hełmie. Asystent sportowy towarzyszy zawodnikowi, ale stoi tyłem do boiska i działa wyłącznie na jego polecenia. Decyzje strategiczne – i precyzja rzutu – leżą całkowicie po stronie zawodnika.
Klasa BC4 – zawodnicy z poważną dysfunkcją czterech kończyn, ale bez porażenia mózgowego. Rzucają samodzielnie.
Boccia jest rozgrywana na boisku o wymiarach 12,5 × 6 metrów. Nie wymaga specjalnego obiektu – gra się w halach gimnastycznych, świetlicach, nawet na korytarzach. Sprzęt kosztuje kilkaset złotych. Lokalne sekcje bocci działają w WTZ-ach, ośrodkach rehabilitacyjnych, zrzeszeniach START i szkołach specjalnych w całej Polsce.
Rugby na wózkach – sport kontaktowy bez kompromisów
Jeśli ktoś myśli, że sport adaptowany = sport spokojny, rugby na wózkach szybko to prostuje. To pełnokontaktowa dyscyplina zespołowa, w której zderzenia wózków są nie tylko dozwolone – są częścią strategii.
Gra łączy elementy koszykówki, hokeja i futbolu amerykańskiego. Dwie czteroosobowe drużyny walczą na boisku do koszykówki z piłką siatkową. Punkt zdobywa się, przekraczając linię bramkową z piłką. Rozgrywka jest szybka, taktyczna i fizycznie wymagająca – wózki sportowe do rugby to specjalnie zaprojektowane pojazdy z metalowymi zderzakami.
Zawodnicy klasyfikowani są punktowo (0,5-3,5 pkt.) w zależności od stopnia niepełnosprawności – drużyna na boisku nie może mieć łącznie więcej niż 8 punktów. Dzięki temu każda drużyna musi mieć mix zawodników z różnymi poziomami sprawności. Większość polskich rugbystów na wózkach to tetraplegicy – osoby z porażeniami czterokończynowymi.
W Polsce rugby na wózkach organizuje Polski Związek Rugby na Wózkach we współpracy z FAR, która prowadzi sekcje m.in. w Warszawie, Wrocławiu i Łodzi.
Amp futbol – piłka nożna dla jednoamputowanych
Amp futbol to piłka nożna dla osób po amputacji kończyny. Zawodnicy z amputacją nogi grają na kulach (nie używają protez podczas meczu), zawodnicy z amputacją ręki grają jako bramkarze.
Tempo gry jest wysokie. Technika jazdy na kulach przy jednoczesnej obsłudze piłki wymaga miesięcy treningu i doskonałej sprawności górnych partii ciała. Gra jest widowiskowa i intensywna.
W Polsce amp futbol rozwija się dynamicznie – działa Polska Federacja Amp Futbolu, a reprezentacja regularnie uczestniczy w mistrzostwach Europy. Treningi odbywają się w kilku miastach i są otwarte na nowych zawodników.
Pozostałe dyscypliny – coś dla każdego
Sport paraolimpijski to w Polsce kilkadziesiąt dyscyplin. Kilka wyjątkowo dostępnych dla amatorów:
Goalball – gra dla osób niewidomych i niedowidzących. Dwie drużyny rzucają piłką z dzwoneczkiem przez boisko i próbują zablokować ją ciałem. Wszyscy zawodnicy mają zasłonięte oczy, by wyrównać szanse.
Parabadminton – badminton z podziałem na klasy dla wózkowiczów, amputantów i osób z zaburzeniami równowagi.
Parapływanie – dostępne w niemal każdym mieście z basenem. Jeden z najprostszych punktów wejścia do sportu paraolimpijskiego.
Tenis ziemny na wózkach – standardowy tenis, z jedną modyfikacją: piłka może odbić się dwa razy.
Koszykówka na wózkach – może ją grać każdy na wózku, w tym osoby bez niepełnosprawności (w rozgrywkach amatorskich).
Jak zacząć – krok po kroku
Nie musisz mieć doświadczenia sportowego. Nie musisz wiedzieć, do jakiej klasy należysz. Wystarczy skontaktować się z jedną z poniższych organizacji i powiedzieć, że chcesz spróbować.
Polski Związek Sportu Niepełnosprawnych „Start” – największa organizacja w Polsce, z oddziałami w większości województw. Prowadzi sekcje wielu dyscyplin, od lekkiej atletyki po boccie i pływanie. Strona: start.org.pl.
Fundacja Aktywnej Rehabilitacji (FAR) – specjalizuje się w osobach po urazach rdzenia kręgowego. Prowadzi sekcje rugby na wózkach, koszykówki, tenisa i wielu innych. Strona: far.org.pl.
Polski Komitet Paralimpijski (PKPar) – punkt wejścia do całej struktury. Na stronie paralympic.org.pl znajdziesz listę wszystkich zrzeszonych organizacji i linki do poszczególnych związków.
Polska Federacja Bocci – bezpośredni kontakt dla zainteresowanych boccią na wszystkich poziomach sprawności.
Pierwsze treningi są zazwyczaj bezpłatne. Sprzęt sportowy – szczególnie wózki sportowe – często można wypożyczyć od klubu lub organizacji na czas prób. Klasyfikacja funkcjonalna (przypisanie do właściwej klasy zawodniczej) odbywa się bezpłatnie pod nadzorem certyfikowanych klasyfikatorów i nie jest warunkiem udziału w treningach amatorskich.
