Winda w szkole, podjazd przed urzędem, tłumacz języka migowego w przychodni. Brzmi jak oczywistość. A jednak w Polsce wciąż tysiące miejsc publicznych nie spełnia podstawowych wymagań dostępności. Dobra wiadomość jest taka, że mamy narzędzie, które naprawdę zmusza instytucje do działania. Wystarczy wiedzieć, jak z niego skorzystać.
Historia, która daje do myślenia
Jakub Purc przez rok rozmawiał z wójtem. Jego syn porusza się na wózku i potrzebował windy w szkole, dostosowanego parkingu, odpowiednio wyposażonej toalety. Przez rok – nic. Zamiast rozwiązań padały propozycje, żeby chłopiec przeniósł się do szkoły specjalnej. Mimo że jest pełnosprawny intelektualnie.
Pan Jakub dowiedział się o procedurze skargowej przypadkowo – podczas zawodów sportowych dla osób z niepełnosprawnością. Złożył wniosek o zapewnienie dostępności do szkoły, a gdy nie przyniosło to efektu – skargę do PFRON. Fundusz przeprowadził audyt, wydał nakaz zapewnienia dostępności i egzekwował jego realizację.
Dziś przed szkołą stoi nowy parking. Winda i dostosowana toaleta są w trakcie realizacji. – Skarga zadziałała – powiedział Jakub Purc podczas konferencji „Dostępność. Twoje prawo”.
Na czym polega procedura?
Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami daje każdemu, kto napotyka bariery w instytucjach publicznych, konkretną ścieżkę działania.
Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku o zapewnienie dostępności bezpośrednio do instytucji – szkoły, urzędu, szpitala, przychodni. Podmiot publiczny ma 14 dni na reakcję, a w uzasadnionych przypadkach może wydłużyć ten termin do dwóch miesięcy, ale musi o tym poinformować wnioskodawcę. Jeśli instytucja nic nie zrobi – można złożyć skargę do Prezesa Zarządu PFRON. To właśnie PFRON ma uprawnienia do wydania nakazu zapewnienia dostępności, a jeśli instytucja go nie wykona – do wnioskowania o nałożenie grzywny przez wojewodę.
Co ważne, grzywna może być nakładana wielokrotnie, dopóki nakaz nie zostanie wykonany.
Kto może złożyć skargę?
Nie trzeba posiadać orzeczenia o niepełnosprawności. Skargę może złożyć każda osoba ze szczególnymi potrzebami – senior, osoba na wózku, osoba słabosłysząca czy niedowidząca. Skargę może też złożyć rodzic w imieniu dziecka lub opiekun prawny. Skarga nie może być anonimowa i musi być złożona indywidualnie – każda osoba występuje we własnym imieniu lub w imieniu kogoś, kogo reprezentuje.
Łukasz Iwancio, Dyrektor Departamentu Dostępności w PFRON, zachęca, żeby składać skargi nawet wtedy, gdy nie jesteśmy w sto procent pewni, czy brak dostępności podlega przepisom ustawy. PFRON przeanalizuje sprawę i sam oceni, czy instytucja naruszyła prawo. Zdarzało się już, że ktoś składał skargę trzy razy, zanim trafiła ona we właściwą formę – i za trzecim razem zakończyła się nakazem, który został wykonany.
Liczby mówią same za siebie
Od momentu uruchomienia procedury do PFRON wpłynęło łącznie 229 skarg. Liczba ta rośnie z roku na rok – w całym 2024 roku było ich 66, a w 2025 roku do chwili konferencji już 84. Wydano 31 nakazów zapewnienia dostępności. Część z nich jest już wykonana.
Skargi dotyczą głównie dostępności architektonicznej – brakujących wind, podjazdów, odpowiednich nawierzchni. Blisko 40 procent z nich dotyczy dostępności informacyjno-komunikacyjnej, czyli braku tłumaczy języka migowego, nieodpowiedniego oznakowania, barier w komunikacji z urzędem. Najczęściej skarżone są urzędy gmin i szkoły.
Decyzja PFRON trafia wszędzie – nawet do Sejmu
Warto wiedzieć, że nakaz zapewnienia dostępności wydany przez Prezesa PFRON obowiązuje każdą instytucję publiczną – bez wyjątków. Musiał się mu podporządkować również Sejm RP. W budynku polskiego parlamentu, po przeprowadzeniu procedury skargowej, zamontowano m.in. tablice informacyjne dostosowane dla osób niedowidzących, oznakowania w kontrastowych kolorach przy windach, a same windy wyposażono w system powiadomień głosowych.
Skargi zmieniły też Uniwersytet Wrocławski, gdzie po interwencji PFRON zamontowano tabliczki w alfabecie Braille’a, oznaczenia poziome dla osób niewidomych i słabowidzących oraz uruchomiono system nawigacyjny wspierający orientację przestrzenną.
Jak złożyć skargę?
Osoby zainteresowane procedurą mogą kontaktować się z PFRON pod numerem infolinii 22 581 84 10 (wew. 4) lub na stronie dostepnosc.pfron.org.pl.
Warto pamiętać, że skargi dotyczą nie tylko wind i podjazdów. PFRON przyjmuje też zgłoszenia dotyczące dzwonków w szkołach, informacji na przystankach autobusowych, numerków w urzędach czy nawet kąta nachylenia pochylni na stacji kolejowej. Jeśli jakaś przestrzeń publiczna wyklucza – to warto to zgłosić.
Procedura skargowa istnieje od kilku lat, ale wciąż jest mało znana. Każda złożona skarga to nie tylko szansa na zmianę w jednym miejscu – to też sygnał dla instytucji i organów nadzoru, że dostępność jest naprawdę ważna i że są ludzie, którzy jej wymagają. Bo mają do tego pełne prawo.
źródło: niepelnosprawni.pl
