W Polsce powstaje rewolucyjna sieć ośrodków, które zmienią podejście do projektowania uniwersalnego i dostępności. Jedenaście polskich uczelni wyższych otrzymało łącznie blisko 47 milionów złotych z Funduszy Europejskich na utworzenie lub rozwinięcie centrów wiedzy o dostępności. To historyczna inwestycja, która może realnie wpłynąć na życie milionów Polaków ze szczególnymi potrzebami.
Wielomilionowa inwestycja w przyszłość bez barier
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju wyłoniło w konkursie „Centra wiedzy do dostępności” projekty, które otrzymają średnio po 4,3 miliona złotych dofinansowania z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. To kontynuacja wieloletniej strategii, w ramach której w latach 2014-2020 około 200 uczelni skorzystało ze środków europejskich w konkursach „Uczelnia dostępna”, inwestując łącznie około 690 milionów złotych w znoszenie barier.
Jak podkreślił minister nauki i szkolnictwa wyższego dr inż. Marcin Kulasek, działania uczelni na rzecz szeroko rozumianej dostępności mają wpływ na cały kraj. Dzięki nim studenci ze szczególnymi potrzebami zyskują szanse na dobre wykształcenie i przyszłą karierę zawodową.
Warszawa: Politechnika jako lider zmian
Na czele rankingu znalazła się Politechnika Warszawska z projektem „Centrum Dostępnych Rozwiązań PW”, który otrzymał najwyższą ocenę ekspertów. Uczelnia planuje rozwijanie wiedzy o dostępności przez poszerzenie działalności istniejącego Centrum Projektowania Uniwersalnego o obszary transportu i urbanistyki.
Prof. dr hab. inż. Iwona Grabarek, pełnomocnik rektora PW ds. osób z niepełnosprawnościami, wyjaśnia cele projektu: „Chcemy, żeby Politechnika Warszawska była miejscem otwartym i przyjaznym dla wszystkich. Chcemy też, aby nasza uczelnia była ośrodkiem, w którym osoby z różnych dziedzin mogły wspólnie pracować nad lepszym projektowaniem otaczającego nas świata.”
Centrum ma realizować cztery kluczowe zadania: edukację w zakresie projektowania bez barier, wsparcie w ulepszaniu przestrzeni i usług, tworzenie dobrych praktyk oraz budowanie zespołu ekspertów wspierającego nie tylko uczelnię, ale i miasta. Działania będą powiązane z badaniami dotyczącymi barier napotykanych przez osoby z niepełnosprawnością, osoby starsze czy kobiety, realizowanymi we współpracy z Fundacją Polska Bez Barier.
Sopot: Architektura dostępna dla wszystkich
Drugie miejsce w rankingu zajęła Sopocka Akademia Nauk Stosowanych z projektem centrum wiedzy o dostępności w obszarze projektowania uniwersalnego w architekturze. Uczelnia od lat angażuje się w budowanie środowiska dostępnego, co zaowocowało wpisaniem tematyki dostępności w programy studiów obejmujące architekturę, architekturę wnętrz i architekturę krajobrazu.
Prorektor ds. kształcenia dr Anna Szymczak podkreśla, że utworzenie centrum to naturalny krok pozwalający na konsolidację zdobytej wiedzy i wspieranie instytucji, projektantów i architektów w nowoczesnym podejściu do kształtowania przestrzeni.
Szczególnie innowacyjnym elementem projektu będą „warsztaty empatyzujące” dla młodzieży oraz scenariusze do symulatora wirtualnej rzeczywistości, które umożliwią odczuwanie doświadczeń osób poruszających się na wózkach inwalidzkich w różnych przestrzeniach. Powstanie również system certyfikacji „Dostępne dla Wszystkich”, który będzie podpowiedzią, które produkty, przestrzenie i usługi spełniają standardy projektowania uniwersalnego.
Szczecin: Technologie miejskie w służbie człowieka
Trzecie miejsce przypadło Zachodniopomorskiemu Uniwersytetowi Technologicznemu w Szczecinie z projektem „Innowatorium Dostępności Miast”. Ośrodek skupi się na urbanistyce i technologiach miejskich, nawiązując do idei inteligentnych miast skoncentrowanych na człowieku.
Dr hab. inż. arch. Adam Zwoliński, kierownik projektu, wyjaśnia: „Zgodnie z przyjętą misją 'Technologie miejskie w służbie człowiekowi’ zależy nam, aby powstało i działało Innowatorium Dostępności Miast o kluczowym znaczeniu dla rozwoju wiedzy, świadomości i innowacji w zakresie dostępności.”
Innowatorium planuje wdrożenie szeregu przełomowych rozwiązań, w tym systemu nawigacji miejskiej bez barier, robopsa-asystenta dla osób niewidomych, aplikacji do audytu dostępności plaż czy systemu komunikacji białej laski. Powstanie również sala doświadczalna z nowoczesnym sprzętem, w tym urządzeniami Eye-tracker do analizy reakcji użytkowników.
Szeroka sieć wsparcia
Oprócz trzech wiodących projektów, dofinansowanie otrzymały również: Uniwersytet w Siedlcach, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Politechnika Wrocławska, Collegium Verum, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie oraz Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie.
Korzyści dla całego społeczeństwa
Centra wiedzy o dostępności będą kierować wsparcie do podmiotów zainteresowanych poprawą dostępności przestrzeni, obiektów, produktów i usług dla osób ze szczególnymi potrzebami. Jak zauważa prof. dr hab. Jerzy Małachowski, dyrektor NCBR, celem jest wypracowanie standardów i wzorców produktów lub usług w zakresie dostępności i projektowania uniwersalnego.
Znaczenie tej inicjatywy trudno przecenić, gdy weźmiemy pod uwagę, że jako osoby z niepełnosprawnościami deklaruje się około 5,4 miliona Polaków, a grupa osób ze szczególnymi potrzebami może sięgać nawet 7 milionów ludzi.
Nowa jakość projektowania
Powstanie sieci centrów wiedzy o dostępności oznacza przejście od doraźnych działań do systemowego podejścia w projektowaniu uniwersalnym. Każde centrum będzie specjalizować się w konkretnych dziedzinach – od architektury i urbanistyki, przez transport i mobilność, po cyfryzację i design przedmiotów codziennego użytku.
Kluczowym elementem działalności centrów będzie prowadzenie punktów informacyjno-konsultacyjnych dla podmiotów zewnętrznych, analiz dotyczących dostępności, upowszechnianie zasad dostępności oraz współpraca z otoczeniem społeczno-gospodarczym uczelni.
Ta inwestycja to więcej niż tylko finansowanie projektów badawczych. To budowanie fundamentów dla Polski bez barier, w której projektowanie uniwersalne stanie się standardem, a nie wyjątkiem. Centra wiedzy o dostępności mają szansę stać się katalizatorem zmian, które wpłyną na życie każdego z nas – bez względu na wiek, sprawność czy sposób poruszania się.
