Trzy tygodnie temu, 28 czerwca 2025 roku, Polska wkroczyła w nową erę cyfrowej równości. Polski Akt o Dostępności – ustawa, która wdraża Europejski Akt o Dostępności – już obowiązuje. To przełomowa zmiana, która przenosi nasz kraj do grona europejskich liderów w zakresie walki z wykluczeniem cyfrowym.
Dlaczego ta zmiana jest tak ważna?
W grudniu 2023 r. w Polsce było 4 006,4 tys. osób, które posiadały ważne orzeczenie o niepełnosprawności, jednak rzeczywista liczba osób z niepełnosprawnościami jest znacznie wyższa – od 4 do 7 mln. Do tego dochodzi blisko 9,8 million seniorów powyżej 60. roku życia, którzy również często napotykają bariery w korzystaniu z technologii cyfrowych.
Polski Akt o Dostępności to nie tylko kolejny zbiór przepisów – to realna zmiana, która ma na celu zapewnienie, że kluczowe produkty i usługi będą dostępne dla wszystkich, niezależnie od sprawności czy wieku.
Rewolucja w sektorze prywatnym
Największą zmianą jest rozszerzenie obowiązku zapewnienia dostępności z sektora publicznego na szeroki wachlarz podmiotów prywatnych. Dotąd prawne obowiązki zapewnienia dostępności miały przede wszystkim podmioty administracji publicznej. Teraz prawo do dostępności uzyska niezbędny biznesowy wymiar.
Firmy, które wcześniej traktowały dostępność jako gest dobrej woli, teraz muszą potraktować ją jako prawny obowiązek. To ogromna szansa dla milionów Polaków, którzy dotychczas byli wykluczeni z korzystania z wielu usług i produktów.
Które produkty i usługi muszą być dostępne?
Wymogi dotyczą produktów i usług ocenionych jako podstawowe dla swobodnego funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami w codziennym życiu. Nowe przepisy obejmują kluczowe obszary naszego codziennego życia.
W obszarze handlu i bankowości nowe wymagania dotyczą sklepów internetowych i platform e-commerce, aplikacji bankowych i bankowości elektronicznej, bankomatów i terminali płatniczych oraz terminali samoobsługowych. Wszystkie te usługi, z których korzystamy codziennie, będą musiały być dostępne dla osób z różnymi niepełnosprawnościami.
Sektor transportu i mediów również będzie objęty nowymi wymogami. Automaty biletowe i strony internetowe przewoźników, platformy VOD takie jak serwisy streamingowe i telewizja hybrydowa, a także usługi telekomunikacyjne będą musiały spełniać standardy dostępności.
Jeśli chodzi o produkty cyfrowe, wymogi obejmą komputery i systemy operacyjne, smartfony i tablety, czytniki e-booków oraz aplikacje mobilne. To oznacza, że producenci będą musieli projektować swoje urządzenia z myślą o potrzebach wszystkich użytkowników.
Co to oznacza w praktyce?
Nowe prawo przekłada się na konkretne, namacalne udogodnienia w codziennym życiu. W przypadku stron internetowych i aplikacji mobilnych oznacza to, że użytkownicy będą mogli korzystać z nich za pomocą dostępnych dla nich zmysłów. Będzie możliwa nawigacja wyłącznie za pomocą klawiatury, co jest kluczowe dla osób niewidomych korzystających z czytników ekranu. Wszystkie obrazy i grafiki będą musiały mieć opisy alternatywne, dzięki czemu osoby niewidome będą mogły zrozumieć ich treść. Strony będą musiały mieć odpowiedni kontrast kolorów i skalowalne czcionki, które można powiększyć bez utraty funkcjonalności.
Jeśli chodzi o dostępne urządzenia, bankomaty i terminale będą wyposażone w syntezę mowy w języku polskim, gniazda słuchawkowe zapewniające prywatność oraz dotykowe oznaczenia na klawiszach. To oznacza, że osoby niewidome i słabowidzące będą mogły samodzielnie korzystać z tych urządzeń.
Bardzo ważną zmianą będzie wymóg pisania prostym językiem. Umowy, regulaminy i instrukcje obsługi będą musiały być napisane w sposób jasny i zrozumiały dla każdego. To korzyść nie tylko dla osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi, ale dla wszystkich konsumentów, którzy często borykają się ze skomplikowanym językiem prawniczym.
Firmy będą również zobowiązane do oferowania różnorodnych form kontaktu z klientami. Oprócz tradycyjnej obsługi telefonicznej będą musiały zapewnić alternatywne formy komunikacji, takie jak czat tekstowy dla osób, które nie mogą prowadzić rozmowy telefonicznej lub e-mail dla osób z problemami słuchowymi.
Standardy techniczne: WCAG 2.1
Wytyczne dla dostępności internetowej WCAG 2.1 obejmują szeroki wachlarz zaleceń dotyczących zwiększenia dostępności treści internetowych. Standard ten został opracowany przez międzynarodową organizację W3C we współpracy z osobami i organizacjami z całego świata, aby zapewnić jednolity wspólny standard dostępności internetowej.
Standard WCAG 2.1 opiera się na czterech fundamentalnych zasadach, które można zapamiętać dzięki akronimowi „POUR”. Pierwsza zasada to postrzegalność, która oznacza, że treści muszą być dostępne przez różne zmysły. Druga to funkcjonalność, co znaczy, że użytkownicy muszą móc obsługiwać interfejs niezależnie od swojej sprawności. Trzecia zasada to zrozumiałość, wymagająca, aby informacje i obsługa były jasne i logiczne. Ostatnia zasada to solidność, oznaczająca, że treści muszą działać poprawnie z różnymi technologiami wspomagającymi, takimi jak czytniki ekranu czy programy powiększające.
Harmonogram wdrażania
Od 28 czerwca 2025 roku, czyli już od trzech tygodni, wszystkie nowo oferowane produkty i usługi na rynku muszą być zgodne z wymogami dostępności. To oznacza, że każda firma, która od tej daty wprowadza na rynek nową usługę cyfrową lub produkt objęty ustawą, musi już teraz spełniać wszystkie wymogi dostępności.
Dla istniejących usług przewidziano okres przejściowy. Sklepy internetowe i inne platformy cyfrowe, które działały przed wejściem ustawy w życie, mogą kontynuować działanie na dotychczasowej podstawie do 28 czerwca 2030 roku. Nie oznacza to jednak, że mogą pozostać bezczynne. Firmy powinny stopniowo usprawniać swoje serwisy, aby uniknąć sytuacji, w której w 2030 roku konieczna będzie nagła i kosztowna rewolucja w działających już systemach.
Kto jest wyłączony z obowiązków?
Swoich produktów i usług do wymogów dostępności nie muszą dostosowywać mikroprzedsiębiorcy – ich nie dotyczą przepisy Ustawy. Mikroprzedsiębiorcy to firmy zatrudniające mniej niż 10 osób i mające roczny obrót nieprzekraczający 2 milionów euro.
Konsekwencje nieprzestrzegania
Brak spełnienia wymogów dostępności może spowodować nałożenie na firmę kary pieniężnej. Wysokość kary będzie ustalana przez PFRON lub właściwy organ nadzoru rynku, przy czym nie będzie mogła ona przekroczyć 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia ani 10% obrotu firmy za poprzedni rok.
Jeszcze ważniejsze są jednak konsekwencje wizerunkowe – firmy, które nie zapewnią dostępności, ryzykują utratę zaufania i lojalności ogromnej grupy potencjalnych klientów.
Co możesz zrobić już teraz?
Jako osoba z niepełnosprawnością lub senior, masz teraz potężne narzędzia do egzekwowania swoich praw. Jeśli napotkasz barierę w korzystaniu z produktu lub usługi objętej ustawą, możesz zgłosić naruszenie przepisów do Prezesa Zarządu PFRON, który pełni funkcję organu nadzorczego. Możesz również złożyć skargę dotyczącą braku dostępności bezpośrednio do firmy, a w przypadku braku satysfakcjonującej odpowiedzi skorzystać z alternatywnych metod rozwiązywania sporów.
Ważne jest również aktywne korzystanie z nowych możliwości. Sprawdzaj, czy sklepy internetowe są rzeczywiście dostępne, i nie wahaj się wymagać obsługi w prostym, zrozumiałym języku. Korzystaj z alternatywnych form kontaktu z firmami, jeśli tradycyjne formy komunikacji stanowią dla Ciebie barierę.
Nie zapominaj o edukacji i współpracy. Dziel się wiedzą o nowych prawach z innymi osobami w podobnej sytuacji, współpracuj ze stowarzyszeniami i organizacjami działającymi na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Zgłaszaj też pozytywne przykłady firm, które dobrze wdrażają dostępność – to pomoże innym przedsiębiorcom zrozumieć, jak robić to właściwie.
Nowe możliwości cyfrowe
Warto pamiętać, że technologie cyfrowe stają się coraz bardziej dostępne dla seniorów. W 2022 r. z internetu korzystała znacznie ponad połowa osób w wieku 60–74 lata (61,1%). Polski Akt o Dostępności sprawi, że ta liczba będzie jeszcze większa.
Podsumowanie
Polski Akt o Dostępności to historyczny krok w stronę budowania społeczeństwa bez barier. Daje osobom z niepełnosprawnościami i seniorom potężne narzędzie do egzekwowania swoich praw, a firmom stwarza szansę na dotarcie do nowej, lojalnej grupy klientów.
To nie koniec, ale dopiero początek. Sukces nowych przepisów zależy od nas wszystkich – od tego, jak aktywnie będziemy korzystać z naszych nowych praw i jak skutecznie będziemy je egzekwować.
