2026 rok przyniósł kilka istotnych zmian w przepisach dotyczących osób z niepełnosprawnościami. Część z nich poszerza dostęp do świadczeń, część porządkuje istniejące uprawnienia. Oto pięć kwestii, które warto mieć na uwadze.
1. Świadczenia zdrowotne poza kolejką
Osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz dzieci z orzeczeniem zawierającym wskazania konieczności stałej opieki mają prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych poza kolejnością. W praktyce oznacza to przyjęcie w dniu zgłoszenia, a jeśli nie jest to możliwe – w ciągu siedmiu dni roboczych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.
Prawo to obejmuje zarówno lekarzy specjalistów, jak i leczenie szpitalne, rehabilitację leczniczą i usługi farmaceutyczne. Warto pamiętać, że to uprawnienie przysługuje również osobom z orzeczeniem ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Wizyty w ramach e-rejestracji powinny być wyznaczane z uwzględnieniem tego prawa – choć w praktyce trzeba się o to upomnieć osobiście lub telefonicznie.
2. Świadczenie wspierające – szersza dostępność
Od 1 stycznia 2026 roku świadczenie wspierające przysługuje większej grupie osób. Do tej pory wymagany był wyższy poziom punktacji w decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Teraz świadczenie obejmuje osoby, którym przyznano od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia.
Kwota świadczenia zależy od liczby uzyskanych punktów i waha się od 752 złotych miesięcznie przy 70–74 punktach do 4134 złotych przy 95–100 punktach. Ministerstwo Rodziny pracuje jednocześnie nad usprawnieniem procedur wydawania decyzji przez WZON – bo same przepisy to jedno, a sprawne ich stosowanie to drugie.
3. Dostępność – prawo do złożenia wniosku i skargi
Od 28 czerwca 2025 roku obowiązuje Polski Akt o Dostępności, który rozszerza wymagania dostępnościowe na firmy i instytucje publiczne. Każda osoba ze szczególnymi potrzebami może złożyć wniosek o zapewnienie dostępności do dowolnej instytucji publicznej. Jeśli ta nie zareaguje w terminie – przysługuje skarga do Prezesa Zarządu PFRON.
To narzędzie działa. Windy w szkołach, oznaczenia dla niewidomych na uczelniach, dostosowane przystanki – zmiany wywołane właśnie przez skargi składane przez obywateli. Szczegółowe informacje dostępne są na stronie dostepnosc.pfron.org.pl.
4. Pomoc społeczna i opieka wytchnieniowa
MOPS pozostaje ważnym punktem wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami w trudnej sytuacji materialnej. Dostępne są zasiłki stałe, okresowe i celowe, a także usługi opiekuńcze i specjalistyczne. Samorządy realizują też programy opieki wytchnieniowej – tymczasowego zastępstwa dla opiekunów, którzy potrzebują odpoczynku.
Dla osób wymagających bardziej intensywnego wsparcia wciąż funkcjonuje program asystencji osobistej – choć prace nad nową ustawą o asystencji trwają i nie wiadomo jeszcze, kiedy zostaną zakończone.
5. Prawa pracownicze i rynek pracy
Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności daje szereg uprawnień pracowniczych: krótszy czas pracy i dodatkowe przerwy przy stopniu umiarkowanym i znacznym, dodatkowy urlop wypoczynkowy, możliwość zwolnienia z pracy na turnus rehabilitacyjny oraz dofinansowanie do wynagrodzenia z PFRON dla pracodawcy.
Nowa ustawa o rynku pracy wydłużyła też okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych przez osoby z niepełnosprawnością do 365 dni – niezależnie od stopnia. W 2026 roku PFRON ogłosi też konkurs na agencje zatrudnienia wspomaganego, które będą pomagać osobom z niepełnosprawnościami w znalezieniu i utrzymaniu pracy.
