Wizyta w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności dla wielu osób, zwłaszcza tych z ciężkimi schorzeniami i problemami z mobilnością, bywa ogromnym stresem i wyzwaniem logistycznym. Konieczność organizacji transportu, często medycznego, asysty drugiej osoby i sam wysiłek związany z podróżą stanowią ogromne obciążenie. Na szczęście obowiązujące przepisy już obecnie przewidują możliwość wydania orzeczenia bez osobistego stawiennictwa, choć tylko w szczególnych okolicznościach.
Obecne możliwości orzekania zaocznego
Zespoły orzekające o niepełnosprawności mają już dziś prawną możliwość wydania orzeczenia bez bezpośredniego badania osoby zainteresowanej. Jeśli okaże się, że dokumenty potwierdzające stan zdrowia są wystarczające – zespół może wydać orzeczenie bez badania (zaocznie). W wyjątkowych sytuacjach komisja może również orzekać zaocznie albo w miejscu przebywania dziecka lub dorosłego na uznanie za niepełnosprawne.
Ta możliwość nie jest jednak automatyczna – decyzja należy do przewodniczącego składu orzekającego, który ocenia czy dołączona dokumentacja medyczna jest wystarczająca do wydania orzeczenia. Lekarz orzecznik może wydać orzeczenie również bez bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby, w stosunku do której ma być ono wydane, jeżeli dokumentacja dołączona do wniosku jest wystarczająca do wydania orzeczenia.
Kto może skorzystać z trybu zaocznego?
Orzeczenie zaocznie jest przewidziane przede wszystkim dla osób, których stan zdrowia znacznie utrudnia lub wręcz uniemożliwia stawiennictwo w urzędzie. Dotyczy to szczególnie przypadków:
Osób w ciężkim stanie zdrowia – w trakcie intensywnego leczenia onkologicznego, w zaawansowanych stadiach chorób przewlekłych i neurodegeneracyjnych, w stanie wymagającym stałej opieki medycznej.
Osób z poważnymi ograniczeniami mobilności – w stanie leżącym, uniemożliwiającym samodzielne poruszanie się, wymagających specjalistycznego transportu medycznego.
Przypadków z kompleksową dokumentacją – gdy niedawny wypis ze szpitala, szczegółowe badania specjalistyczne lub opinie lekarskie jednoznacznie i wyczerpująco opisują stan funkcjonalny osoby.
Może okazać się, że przez swój stan zdrowia nie możesz przyjść na posiedzenie przez dłuższy czas. Poproś wtedy swojego lekarza o zaświadczenie, które to potwierdzi, i przekaż je do zespołu. W takiej sytuacji można również napisać i złożyć do zespołu wniosek o przeprowadzenie badania w miejscu, w którym przebywasz.
Jak wygląda procedura?
Aby skorzystać z możliwości orzeczenia zaocznego, kluczowe jest zgromadzenie kompletnej i aktualnej dokumentacji medycznej. Zespół orzekający musi mieć pełny obraz stanu zdrowia na podstawie:
Aktualnego zaświadczenia lekarskiego zawierającego szczegółowy opis stanu zdrowia, rozpoznania choroby zasadniczej i współistniejących, oraz opis ograniczeń funkcjonalnych.
Dokumentacji specjalistycznej – wyniki badań diagnostycznych, konsultacje specjalistyczne, historie choroby z poradni, karty informacyjne z leczenia szpitalnego.
Zaświadczenia o niemożności stawiennictwa – jeśli stan zdrowia uniemożliwia osobiste przybycie, lekarz prowadzący może wystawić odpowiednie zaświadczenie potwierdzające ten fakt.
Jeżeli dołączona do wniosku dokumentacja medyczna jest niewystarczająca do wydania orzeczenia przewodniczący zespołu zawiadamia na piśmie osobę zainteresowaną lub jej przedstawiciela ustawowego o konieczności uzupełnienia dokumentacji.
Ważne zastrzeżenia
Warto podkreślić, że orzeczenie zaocznie to ułatwienie, a nie obowiązek. Jeśli osoba orzekana lub jej opiekun czują, że bezpośredni kontakt z komisją lepiej przedstawi sytuację, wciąż mają do tego pełne prawo. Decyzja o wydaniu orzeczenia bez badania leży zawsze w gestii zespołu orzekającego, który musi być przekonany o wystarczającej jakości dokumentacji.
Ponadto obecność na posiedzeniu jest obowiązkowa, a odstępstwa od tej zasady są możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach. Komisja wyznaczy nowy termin posiedzenia, przy czym warunkiem jest usprawiedliwienie swojej nieobecności w ciągu 14 dni od dnia, w którym odbyło się posiedzenie.
Przyszłe zmiany w systemie orzecznictwa
Planowane są dalsze zmiany mające na celu usprawnienie systemu orzecznictwa o niepełnosprawności. Nowe przepisy ustanowią maksymalny 3-miesięczny termin na rozpatrywanie wniosku składanego przez osobę zainteresowaną w I instancji oraz maksymalny 2-miesięczny termin na rozpatrzenie odwołania w II instancji.
Projekt zakłada wprowadzenie elektronicznej weryfikacji ważności orzeczeń o niepełnosprawności. Pracodawcy, instytucje i inne podmioty będą mogły szybko potwierdzić aktualność dokumentów.
Więcej empatii w systemie
Możliwość wydania orzeczenia zaocznego to doskonały przykład tego, jak system może i powinien dostosowywać się do potrzeb obywateli, a nie odwrotnie. To krok w stronę odbiurokratyzowania procedur i wprowadzenia do nich większej dozy empatii. Dla wielu osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin oznacza to oszczędność sił, czasu i nerwów, które mogą poświęcić na to, co najważniejsze – na zdrowie i rehabilitację.
W Stowarzyszeniu Niepełnosprawnych dla Środowiska EKON przyklaskujemy rozwiązaniom, które ułatwiają życie osobom z niepełnosprawnościami. Każde uproszczenie procedur biurokratycznych, które nie wpływa negatywnie na jakość orzecznictwa, ale zwiększa dostępność systemu dla osób w najtrudniejszej sytuacji, zasługuje na poparcie.
Pamiętajmy jednak, że obecne możliwości wydania orzeczenia zaocznie mają charakter wyjątkowy i wymagają spełnienia określonych warunków. Kluczowe jest zgromadzenie kompleksowej dokumentacji medycznej oraz uzyskanie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego niemożność osobistego stawiennictwa. Każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie przez zespół orzekający, który podejmuje ostateczną decyzję o sposobie przeprowadzenia postępowania.
